پهنه های زمین ایران
دادههاى زمینشناختى ایران نشانگر آن است که فرآیندهاى درونى و بیرونى زمین، در زمان و مکان، پیامدهایى متفاوت داشته اند و به همینرو، الگوى ساختارى، تحولات زمینساختى، شرایط رسوبى و زیستى ایران در دورههاى گوناگون زمینشناختى، پیچیدگى خاص دارد. ناهمسانى رسوبى و زمینساختى تا بدانجا است که بیان ویژگىهاى یکسان را براى بسیارى از مناطق ایران ناممکن مىسازد و به همین رو، از گذشتههاى دور، تقسیم ایران به پهنههاى رسوبى – ساختارى گوناگون مورد توجه بوده است.
نخستین بار زمین شناسان، با توجه به پیچیدگىهاى ساختارى و شرایط متفاوت رسوبى، ایران را به چند حوضة رسوبى – ساختارى جداگانه تقسیم کردند. این تقسیمبندى که بنیادىترین تعبیر و تفسیر بود، مبنایى براى کار پژوهشگران بعدى شد. بعدها، با آگاهىهاى بیشتر، حقایق روشنترى از ویژگىهاى رسوبى – زمینساختى ایران به دست آمد که ارائة تقسیمبندىهاى جامعتر منطقهاى را ممکن ساخت.
به این بخشها، باید دو پهنه زابل و مکران را افزود که « زابل » بخشى از واحد زمینساختى داریرود افغانستان و « مکران » یک منشور برافزایشى(Accretionary Prism) است که بر فرادیواره یک زون فرو رانش کم شیب قرار دارد.
جدا از تقسیمات اصلى بالا که بیشتر بر پایه ویژگىهاى رسوبى – ساختارى است، از نگاه لرزهزمینساخت نیز مىتوان ایران را به چند واحد زیر تقسیم کرد .
1- نوار چینخورده فعال زاگرس
2- ایران مرکزى شامل مثلث میانى، آذربایجان، لوت، کوههاى شرق ایران و البرز
3- مکران
4- کپهداغ
نخستین بار زمین شناسان، با توجه به پیچیدگىهاى ساختارى و شرایط متفاوت رسوبى، ایران را به چند حوضة رسوبى – ساختارى جداگانه تقسیم کردند. این تقسیمبندى که بنیادىترین تعبیر و تفسیر بود، مبنایى براى کار پژوهشگران بعدى شد. بعدها، با آگاهىهاى بیشتر، حقایق روشنترى از ویژگىهاى رسوبى – زمینساختى ایران به دست آمد که ارائة تقسیمبندىهاى جامعتر منطقهاى را ممکن ساخت.
عوامل تقسیم بندی ایران به پهنه های مختلف
عواملى که در پهنهبندى ایران، به حوضههاى رسوبى – زمینساختى جدا نقش داشتهاند، بسیار گوناگون اند که از میان آنها، موقعیت ویژه ایران در محل برخورد دو ابرقاره اوراسیا و گندوانا، چیرگى زمینساخت قطعهاى، بلوکى، جدایش و برخورد ورقهاى قارهاى، تحولات زمینساختى وابسته و سرانجام تداوم عوامل کارآ، نقش بیشترى دارند. با این حال، در یک نگاه دقیقتر، عوامل زیر را مىتوان در تقسیم ایران، به حوضههاى رسوبى – ساختارى جدا، مؤثر دانست.- نوع پوسته ( قارهاى – اقیانوسى)
- شرایط حاکم بر حوضههاى رسوبى گذشته
- تفاوت رخسارههاى سنگى – زیستى ترادفهاى « همزمان » در نواحى گوناگون
- تحولات زمینساختى و پیامدهاى آنها، مانند شدت و سازوکار چینخوردگىها، فعالیتهاى ماگمایى (درونى- بیرونى)، فرآیندهاى دگرگونى و 000
- الگوى ساختارى
به این بخشها، باید دو پهنه زابل و مکران را افزود که « زابل » بخشى از واحد زمینساختى داریرود افغانستان و « مکران » یک منشور برافزایشى(Accretionary Prism) است که بر فرادیواره یک زون فرو رانش کم شیب قرار دارد.
|
ابرقاره |
موقعیت |
پهنه اصلى |
زیر پهنه | |
|
اوراسیا |
حاشیه جنوبى اوراسیا( ورق توران) |
ایران شمالى
(ورق توران) |
- حوضه کششى خزر جنوبى
- پهنه فشارشى کپهداغ | |
|
زمیندرز تتیس کهن | ||||
|
گنـــدوانــــا |
حاشیه شمالى گندوانا(ورق ایران) |
ایران میانى(ورق ایران) |
- سنندج - سیرجان
- البرز - آذربایجان
- زون تبریز - ساوه
- زون سبزوار
- خردقاره ایران مرکزى شامل:
بلوک یزد
بلوک پشتبادام
بلوک طبس
بلوک لوت
-کوههاى شرق ایران | |
|
زمیندرز تتیس جوان | ||||
|
گندوانا |
حاشیه جنوبى گندوانا(ورق زاگرس) |
ایران جنوبى (ورق زاگرس) |
- زاگرس رورانده
- زاگرس چینخورده
- فروافتادگى دزفول
- دشت آبادان | |
جدا از تقسیمات اصلى بالا که بیشتر بر پایه ویژگىهاى رسوبى – ساختارى است، از نگاه لرزهزمینساخت نیز مىتوان ایران را به چند واحد زیر تقسیم کرد .
1- نوار چینخورده فعال زاگرس
2- ایران مرکزى شامل مثلث میانى، آذربایجان، لوت، کوههاى شرق ایران و البرز
3- مکران
4- کپهداغ
+ نوشته شده در دوشنبه ۱۳۹۰/۱۱/۲۴ ساعت 11:40 توسط اسماعیل نصرالهی
|