فصل ششم / مخاطرات طبيعي

1- مخاطرات طبيعي يعني چه ؟ بخشي از رفتار محيط اطراف ماست كه به طور ناگهاني رخ مي دهد وموجب خسارتهاوتلفات ومالي به انسان مي شود .

• درس دهم / مخاطرات طبيعي چيست ؟

1-  انواع مخاطرات طبيعي را نام ببريد ؟ زلزله – آتش فشان – سيل – بهمن – برف يا سنگ – صاعقه – خشكسالي- طوفان – تگرگ – امواج شديد دريايي   ( سونامي) هجوم ملخ

2- مخاطرات اساسي بر چه اساسي رخ مي دهد ؟ بر اساس منشأ پيدايش ( طبيعي ) بر اساس نقش انسان ، زلزله ،‌آتش فشان و .... طبيعي / خشكسالي در مواقعي / سيل بر اساس نقش انسان

3- علت وقوع زلزله چيست ؟ درون زمين مواد به صورت مذاب است و دماي آن بسيار بالا و همچنين شكستگيهايي در بستر زمين وجود دارد اين صفحات بر روي ماده خميري شكل وقتي حركت مي كنند زلزله بوجود مي آيد .

4- صفحات زمين كه باعث زلزله مي شود چند نوع حركت دارند ؟ - يا از هم دور مي شوند2- يا به هم نزديك مي شود 3- يا در امتداد هم مي لغزند

5- گسل چيست ؟ پوسته زمين يكپارچه نيست بلكه داراي شكستگي در بخشهايي است كه محل اين شكستگيها را گسل مي نامند

6- زلزله چه زماني اتفاق مي افتد ؟ زماني اتفاق مي افتد كه سنگهاي ناحيه اي از پوسته زمين ، مقاومت خود را رد برابر نيروهايي كه از درون زمين به آنها وارد مي آيد از دست مي دهند و به طور ناگهاني مي شكنند و انرژي زيادي آزاد مي شود .

7- ريشتر يا مركالي يعني چه ؟ مقدار انرژي كه زلزله آزاد مي كند و از ثبت تا بنيان كن درجه بندي شده است ريشتر گويند و نام طبقه بندي كننده قدرت زلزله مي باشد .

8- مهمترين مناطق زلزله خيز جهان كدامند؟  1-کمربند كوهستاني آلپ – هيماليا  2 - كمربند اطراف اقيانوس آرام 3- كمبرند مياني اقيانوس اطلس

9- علايم پيش بيني زلزله چيست ؟ 1- كاهش لرزشهاي كوك زمين در محلهاي متعدد . 2- تغيير در سطح آبهاي زير زميني 3- بيشتر شدن فاصله پوسته زمين در محل شكستگيها و گسلها

10- بعد از وقوع زلزله چه اتفاقاتي صورت مي گيرد ؟ سبب خسارت مالي و جاني مي شود مشكلاتي از قبيل آتش سوزيها انفجار لوله هاي گاز ، لغزشها زمين / پس لرزه ها / اتصال كابل برق و .... را افزايش مي دهد .

11- سيل چيست ؟ جريان بسيار شديد آب است كه در بيرون از بستر اصلي رودخانه به جريان در مي آيد و به دليل نيرويي كه دارد هر آنچه را كه بر سر راه دارد با خود مي برد .

12- علل اصلي وقوع سيل چيست ؟ ريزش بارانهاي شديد و طولاني 2- ذوب ناگهاني برف ارتفاعات در اثر گرماي زود رس 3- تخليه آب ذخيره شده در پشت سد در اثر خراب شدن آن 4- قطع درختان و نابودي جنگلها 5- كندن بوته ها و چراي بي رويه دامها در مراتع

13- وقوع سيل در يك مكان به چه شرايطي نياز دارد ؟ وضعيت پوشش گياهي در حوضه آبخيز

14- بهمن چيست ؟ سقوط ناگهاني مواد از روي دامنه ها به سمت پايين است و ممكن است برف يا قطعات سنگ يا مخلوطي از اين دو باشد .

15- علل سقوط بهمن چيست ؟ نيروي جاذبه زمين 2- وزن مواد روي دامنه 3- استفاده نادرست از محيط طبيعي

16- در چه مناطقي خطر سقوط بهمن وجود دارد ؟ در تمام مناطق كوهستاني بخصوص مناطقي كه شيب دامنه ها زياد و همچنين دامنه هايي كه فاقد پوشش گياهي باشند .

17- چه كارهايي امكان سقوط بهمن را زياد مي كند ؟ به صدا در آمدن بوق اتومبيل كه انعكاس آن در زمستان باعث تحريك صدا روي دامنه مي شود .

18- خشكسالي چيست ؟ كمبود ريزشهاي جوي مورد انتظار در يكسال نسبت به ميزان متوسط بارندگي و افزايش ميزان خشكي در يك منطقه

19- پي آمدهاي خشكسالي چيست ؟ افزايش خشكي هوا منجربه افزايش تبخير خاك – رشد گياهان با مشكل روبرو مي شود – از بين رفتن پوشش گياهي – فرسايش خاك توسط باد

20- اثر خشكسالي بر محيط كدامند ؟ ترك برداشتن خاكهاي رس و محل ذرات بوسيله باد . 2- از بين رفتن گياه 3- كاهش رطوبت خاك بر اثر تبخير زياد 4- افزايش املاح در آبهاي باقي مانده و به خطر افتادن حيات وحش 5- فرسايش بيشتر خاك

21- مشكلات خشكسالي چيست ؟ 1- مردم بريا مصرف آب بهداشت و شستشو با مشكل مواجه مي شوند . 2- خاكهاي رسي ترك و خاك مرغوب از بين مي رود . 3- ميزان توليدات كشاورزي كم مي شود . 4- ذخاير آب سدها كم ، توليد انرژي برق كاهش مي يابد . 5- خشكسالي بيشتر موجب آتش سوزي جنگلها مي شود .

فعاليتهاي درس دهم

فعاليت 1-7

با مطالعه بريده روزنامه به 6 سوال اساسي در جغرافيا پاسخ دهيد اين سوال ها عبارتند از :

چه چيز ؟ سيل     چرا ؟ بارندگيهاي شديد و جاري شدن سيل          كجا ؟ آذربايجان شرقي                كي ( چه وقت ) ؟ 17 خرداد 73

چگونه ؟ سيل گرفتگي                    چه كساني ؟ روستائيان

فعاليت 2-7-

1- يك گروه پژوهشگر قصد دارند امكان وقوع سيل را در محل خود بررسي و پيش بيني كنند كدام موارد را بايد مورد مطالعه قرار دهند ؟

- نوع پوشش گياهي منطقه : آيا داراي پوشش گياهي مناسب است .

- شيب محل زندگي : شيب مناسب دارد يا داراي شيب زياد است كه امكان سيل را افزايش مي دهد

- اندازه و نوع بارش در منطقه : بارش زياد است يا كم

- سيل هاي روان آبها : دره هاي آبهاي جاري آيا باز است يا ساختمانهايي در آن احداث شده اند

2- آيا تاكنون در استان محل زندگي شما سيلي رخ داده است ؟ در كدام ناحيه ؟ علل وقوع آن را ذكر كنيد ؟ بله – مرند – علت آن بارش فراوان باران بود .

3-7-

1- كدام سوره قرآن كريم به موضوع خشكسالي اشاره مي كند ؟

2- با استفاده از نقشه 20-7 ارتباط بين وقوع خشكسالي و قحطي را با عرض جغرافيايي توضيح دهيد ؟ در عرضهاي ما بين استوا و مدارهاي راس السرطان و راس الجدي بعلت دما بالا و تبخير فراوان ، بارش كم است بارش كم خشكي را به بار مي آورد خشكيهاي پياپي خشكسالي را كه عامل اصلي قحطي است به بار مي آورد .

4-7-

1- با يكي از افراد مسن فاميل خود كه يكي از مخاطرات طبيعي را مشاهده كرده اند مصاحبه اي انجام دهيد و به كلاس گزارش دهيد ؟ تكليف دانش آموز

2- به اين پرسشها به طور گروهي پاسخ دهيد ؟

الف- مخاطرات طبيعي يعني چه ؟ در متن درس سوال 1

ب- زلزله بيشتر در چه مناطقي اتفاق مي افتد ؟ مناطقي كه بر روي گسل هستند .

ج- علت وقوع زلزله چيست ؟ حركت ناگهاني گسلها بر روي مواد خميري شكل لايه هاي زیر زميني

د- كداميك از مخاطرات طبيعي در استان محل زندگي شما بيشتر اتفاق مي افتد ؟ چرا ؟ سيل ، زلزله ؛ سيل به علت بارشهاي ناگهاني فراوان – زلزله بعلت قرار گرفتن در مسير گسلها

هـ : آيا سيل در مناطق غير مسكوني مضر است يا مفيد ؟ توضيح دهيد؟ مضر – چون سيل خاكهاي حاصلخيز و زراعي اين مناطق را از بين مي برد .

و – علل وقوع سيل و بهمن را در جدول بنويسيد ؟

درس یازدهم / انسان و مخاطرات طبيعي

1- بهترين زمينهاي كشاورزي كدام زمينهااست ؟ زمينهايي هستند كه داراي رسوبات سيلابي رودخانه ها هستند . و يا بهترين ماده براي تقويت زمينهاي كشاورزي خاكستر آتشفشان هستند  .

2-اثرات مفيد مخاطرات طبيعي چيست ؟ گاهي فوران مواد مذاب ،‌سبب تقويت زمينهاي كشاورزي مي شود گاهي نفوذ زباله هايي از مواد مذاب به مسير يك رود باعث ايجاد يك سد طبيعي شده و درياچه طبيعي شده و درياچه طبيعي پشت آن ايجاد و محيطي جديد را براي موجودات زنده فراهم مي كند لغزش دامنه يك كوه به سر يك كوه ممكن است همين نقش را ايفا مي كند .

3-  چه وقوع حوادث طبيعي ، مخاطرات طبيعي ناميده مي شود ؟ زمان خطر محسوب مي شود كه موجب خسارتهاي جاني و مالي به انسانهاي ساكن در آن محل مي شوند .

4- مهمترين فايده پوشش گياهي چيست ؟ احتمال وقوع سيل را كاهش مي دهد زيرا باعث نفوذ آب به درون خاك مي شود .

5- چرا سيل يك خطر دائمي براي انسان هاست ؟ زيرا در بسياري از روستاها و شهرها بخصوص مناطق خشك در كنار رودها قرار گرفته و در صورت غفلت انسان در يك منطقه باعث به خطر افتادن جان انسانها در مناطق ديگر مي شود .

6- براي پيش بيني خطر سيل از چه راههايي استفاده مي گردد ؟ 1- اعلام خطر بالا آمدن سطح آب رودخانه ها 2- اندازه گيري باران در يك دوره طولاني ( دروه بازگشت )

7- موثرترين راه پيش بيني سيل چيست ؟ دوره بازگشت است زيرا بين زمان بارندگي و وقوع سيل نسبت به بالا آمدن رود و وقوع سيل ، فرصت بيشتري وجود دارد و مي توان از فرصت براي انتقال مردم به جاي امن استفاده كرد .

8- كدام مناطق طبيعي بيشتر در معرض سيل هستند؟مخروط افكنه ها – دلتا ها

9- راههاي مقابله با بهمن چيست ؟ شنا سايي نقاط بهمن خيز – ساختن مانع غرف كننده بهمن – ساختن بهمن گير – جلوگيري از قطع درختان و نابودي پوشش گياهي روي دامنه ها 

10- براي مقابله باخشكسالي چه چيزهايي را بايد پيش بيني كرد ؟ شناخت جزييات دقيق و پيش بيني رفتارآن خطر تعيين محل هاي مناسب براي احداث سد و ايجاد درياچه هاي مصنوعي

11- برخي پديد آمدن لكه هاي خورشيديراعلت وقوع خشكسالي مي دانند .

12- علايم پيش بيني آتش فشان چيست ؟ مطالعه و بررسي مداوم عكسهاي ماهواره اي و تغيير دماي سطح زمين و  هواي اطراف آن ذوب يخ و برف در درياچه هاي دهانه اي آتش فشانها .

13- براي مقابله با زلزله چه اقداماتي مهندسين انجام ميدهند ؟ ساختمانها را طوري مي سازند تا در مقابل شدت 5 تا 6 ریشتری زلزله مقاوم باشند – قرار دادن ورقه ها فلزي در پي ساختمانها يا قرار دادن بلبرینگهای غول آسا زير ساختمانها