كاربرد جغرافيا در مهندسي ارزش
جغرافيا دانشي است كه به مطالعه رابطه انسان و محيط ميپردازد. فضا و پديده هاي آن يكي از مباحث مهم در دانش جغرافيا محسوب ميگردد. در مهندسي ارزش تحليل كاربرد وسنجش ارزش ها اصول كار را تشكيل ميدهد كه بخشي از آن مربوط به مسائل انساني ميشود كه به عنوان مبحث بين جغرافيا و مهندسي ارزش مطرح ميگردد. اين رشته مهندسي بر خلاف ديگر رشته ها به روابط انساني توجه خاصي نشان ميدهد.
جغرافبا با ديدن كلان در فضا بر كاربري صحيح از امكانات و منابع تأكيد دارد و مهندسي ارزش در محدودهي مكاني خاص بر كاربري بهينه از منابع توجه دارد، مهمترين ارتباط بين جغرافيا و مهندسي ارزش يافتن مناسبترن مكان به وسيله جغرافيدانان به منظور اجراي طرح ها و پروژه ها ميباشد.
مقدمه:
امروزه سيري از علوم با يكديگر در ارتباطند و تعيين نمودن حد و مرز دانشهاي مختلف در ارتباط با موضوعي خاص بسيار مشكل است.
دانش جغرافيا با توجه به گستردگي زياد و ارتباطي كه با علوم و فنون مختلف دارد نميتواند از اين قائده مستثني شود. تأثير دانش ها و علوم مختلف در دانش جغرافيا كاملاً واضح و مشهود ميباشد ، كامپيوتر، نقشه برداري ، اقليم شناسي، زمين شناسي، خاك شناسي، نقشهبرداري شهرسازي ودانش هاي ديگر هر يك در جغرافيا جايگاه ويژهاي كسب نمودهاند دانش جغرافيا نيز به نوبه خود در دانش و علوم ديگر تأثيرگذار بوده است، مبحث مهندسي ارزش را در كشور ايران به عنوان يك دانش جديد مطرح شده را نمي توان بيارتباط با دانش جغرافيا دانست، اين دانش كه با بكارگيري علوم ديگر اهدافي همچون استفاده بهينه از منابع وافزايش بهرهوري را با توجه به مسلئل انساني مد نظر دارد،الزامأ از رانش جغرافيا نيز باري خواهند گرفت.
مهندسي ارزش
«مهندي ارزش تكنيكي است، كارآمد براي بهبود ارزش طرح»
مهندسي ارزش (هزينه ساخت ،بهره برداري واستهلاك) را كاهش ميدهد در فرايند طراحي و خدمات مهندسي به ازاي هر واحد هزينه براي مهندسي ارزش، حدود 20 واحد سود حاصل ميشود. مهندسي ارزش در يك بستر خلاق، با تكنيك تحليل كاركرد و سنجش ارزش امكان بهبود طراحي را فراهم ميسازد. مهندسان ارزش، در قالب يك تيم و گروه متخصص، امكان بازنگري و اصلاح طرح وارتقاي كيفيت پروژه را فراهم ميكنند. تحليل كاركرد،قلب مهندسي ارزش است «شيوهاي كه كه با استفاده از رويكردي منظم [برنامه كار] و عملياتي منسجم و با صرف حداقل هزينه كاركردهاي مطلوب و قابل قبول همراه باشد»
كاربرد مهندسي ارزش :
1- كاهش هزينه مربوط به تهيه، اجرا و بهره برداري پروژهها
2- افزايش بهره وري
3- تسريع در اجراي پرژهها
4- برنامه ريزي اجرايي به منظور بهبود بازده اقتصادي
رابطه جغرافيا و مهندسي ارزش :
جغرافيا يكي ازدانش هاي كهن مي باشدكه انسان از ديرباز با آن اشنا بوده و با گذشت زمان حوزه مطالعات خود را گسترش داده است و امروز با بسياري از علوم و دانش ها در ارتباط مي باشد . موضوع مهمي كه در علوم و دانش هاي جديد قابل
بررسي مي باشد توجه به مطالعات تخصصي در موضوعات خاص است كه در اين رابطه شاهد پديد آمدن فنون و دانشهاي نوين مي باشيم. اين دانش ها از جايگاه ميان رشته اي در بين علوم و دانش هاي پايه برخوردار است.
مهندسي ارزش با سابقه ي چهل ساله در دانشگاه ها و مراكز علمي و تحقيقاتي امريكا به عنوان يك تكنيك مطرح شده كه امروره آن را به عنوان يك فن يا دانش جديد مي توان معرفي نمود و با توجه به گستردگي حوزه مطالعاتي اين دانش مي توان مباحثي مانند مكان يابي، تحليل كاركرد، سنجش و ارزش گذاري مي توان از نظريات جغرافيايي بهره گرفت لازم به ذكر است كه اين موضوعات از مباحث مهم فضا در جغرافياي كاربردي مي باشند.
1- جايگاه فضا در جغرافيا :
جغرافيا به عنوان دانشي كه مبحثي مستقل به نام فضا دارد، شناخته شده است. فضا يك مفهوم تجربي نيست، بلكه مفهومي صوري و مبتني بر دسته بندي است. فضا چاچوب مربوط به اجراي كشش در دنياي فيزيكي است.
اهميت روابط فضاي تنها شرط براي يك نظريه اجتماعي جامع است. اين روابط ميتوانند به ما كمك كنند تا يك راه جغرافيايي مناسب براي تعيين حوزهها و مراجع كشش انساني بيابيم.
مقولات فضايي مثل فاصله، طول، عرض، ارتفاع، اندازه، حجم و جهت براي تحليل و تبيين پديدههاي غيرفيزيكي در نظريهپردازيهاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي امري فراگير و متداول است. مفاهيمي از قبيل تراكم، ساخت، شكل، الگو، پيچيدگي، مركز، پيرامون، حجم، اعداد، شبكه، نسبت، سيستم، جهت، فاصله، و اندازه با نحوي حكايت از استعارههاي رياضي، هندسي و فيزيكي دارند كه وارد دانش جغرافيا شده است.
ظاهراً به نظر ميرسد كه هر چه تشبيهت انديشمندان دانش جغرافيا به روشهاي اثبات گرايانه علوم طبيعي بيشتر باشد، استفاده از مفاهيم و مقولات رياضي، هندسي و فيزيكي نه تنها در اثبات يا ابطال مدعيات و فرضيات بلكه در نظريهپردازيهاي مختلف نيز بيشتر ميشود. براي نمونه "قانون پيچيدگي هر چه بيشتر و عموميت هر چه كمتر" حاكم بر فرآيند سلسله مراتب اگوست كنت در بحث ايجاد و امكان شرايط خاص در مكانهاي خاص قابل بررسي ميباشد.
2- هندسه زندگي اجتماعي:
صرف نظر از اهميت اعداد در جغرافيا و مقولات فضايي، مسائلي چون فاصله و تأثيرش بر روابط اجتماعي (استقرار حوادث فضايي) در مقوله مواضع منحصر به فرد اشيا در جهان فيزيك به دليل آن كه اشيا و اجسام عاملان هندسه زندگي اجتماعي، از ارزش زيادي برخوردارند. همزمان، نميتوانند موضع مشابهي را اشغال كنند، همواره فاصلهاي بين آنها وجود دارد، كه ميتوان با توجه به معيار واحد سنجيد. در اين رابطه قرابت فاصله فيزيكي عاملي مؤثر در شكلگيري روابط است.
مصنوعات مادي به مثابه اشكال تجسم يافته واقعيتهاي اجتماعي محدوديتها و الزاماتي بر روابط و كنشهاي انساني اعمال ميكنند، اين منصوعات در واقع «حكم قالبهايي دارند كه ريختهگري اعمال واكنشهاي ما ناگزير درون آنها انجام ميشود».
بحث رقابت، تقسيم كار و همبستگي اجتماعي ارگانيكي تماماً حاكي از كاربرد مقولات رياضي، هندسه و فيزيكي در مباحث علوم انساني است كه متأثر از فضاگرايي بوده و با استفاده از مقولات فضايي از قبيل فاصله، طول، عرض، ارتفاع، حجم، اندازه و جهت به منظور تبيين پديدههاي فرهنگي و اجتماعي استفاده ميشود.
دوركيم در كتاب تقسيم كار اجتماعي در ميان در ميان عوامل مؤثر بر تقسيم كار و همبستگي اجتماعي ارگانيكي با استفاده از استعارههاي رياضي و هندسي به گونهاي بر تأثير شكل فضايي بر روابط و فرآيندهاي اجتماعي اشاره دارد. در اين رابطه ميتوان ضرورت يافتن راهكارهاي جديد براي استفاده بهينه از منابع موجود به منظور رسيدن به بالاترين ميزان توليد در راستاي اهدافي همچون عدالت اجتماعي را مطرح نمود امروز بعضي از دانشها و فنون ميان رشتهاي كه شامل بسياري از رشتههاي حد به فني و مهندسي مانند مديريت پروژه، مديريت اجراي و مهندسي ارزش ميشوند با بهرهگيري از اطلاعات علوم انساني و فنون هندسي سعي دريافتن روشها و راهكارهاي نوين براي بهرهوري بهينه از امكانات و منابع دارند.
كاربرد مباحث جغرافيايي در مطالعات مهندسي ارزش:
1- تعيين زاويه تابش آفتاب زاويهاي كه آفتاب بر روي عرضهاي مختلف جغرافيايي در فصول مختلف ميتابد متغيير است بدين ترتيب كه هر چه از عرضهاي پايينتر به سمت عرضهاي بالاتر حركت كنيم اندازه اين زاويه كوچكتر ميشود. اهميت آگاهي و محاسبه اين زوايه از جهات بسياري دو زمينههاي شهرسازي و معماري شايان توجه است به ويژه اينكه امروزه از لحاظ پيدا نمودن معادلات نورگيري فضاهاي ساخته شده اعم از ساختمان با خيابان و يا معادلات حرارتي براي سيستمهاي گرم و سردكنندهي ساختمان، همچنين محاسبهي ابعاد و جهت پنجرهها و نورگيرها و بالاخره از نظر مقاومت فيزيكي مصالح در مقابل تابش، محاسبهي زاويه تابش آفتاب در فصول مختلف در عرضهاي جغرافيايي متفاوت اهميت زيادي دارد.
2- قوانين كلي نورسنجي نورگيري هر نقطه كره زمين به موقعيت خورشيد نسبت به آن نقطه بستگي دارد. اين موقعيت به وسيله دو زاويه يعني زاويه تابش مشخص ميشود.
موقعيت جغرافيايي
1- موقعيت خاص موقعيت منحصر به فرد يا محلي هر نقطه عبارت از قلمرو فضايي آن نقطه بر روي زمين كه ويژگيهاي آن مختص همان مكان با نقطه بوده و از طريق اين ويژگيهاست كه نقطهي مورد نظر از نقاط محاور با مشابه خود متمايز ميشود. مفهوم موقعيت خصوصي در مقايسه با موقعيت عمومي محدودتر بوده و تقريباً در انحصار و خاص يك نقطه با مكان با پديده است.
2- موقعيت نسبي قرارگيري يك نقطه با يك مكان نسبت به پديده طبيعي يا مصنوعي مهمتر با مشخصتر را موقعيت نسبي گويد. اطلاعات حاصل از موقعيت جغرافيايي ما را به وجود عواملي آشنا ميسازد، كه شناخت آن مستلزم كنجكاوي و پويش است و تنها با ارائه يك روال سيستماتيك و ارتباط منطقي ميان عناصر سازنده موقعيت جغرافيايي، ميتوان به بسياري از جنبههاي محتواي محيطي خاص و نواحي مجاور آن پي برد.
حدود جغرافيايي
محدودهبندي و تعيين حدود قلمرو جغرافيايي (طبيعي و انساني) منطقهي مورد مطالعه در تهيهي طرحهاي سرزميني، برنامهريزيها و طرحريزيها منطقهاي، شهري، تدوين برنامههاي رشد و توسعهي اقتصادي و عمران محلي، برنامهريزيهاي جمعيتي و بهداشتي، تهيه طرحهاي ايجاد مسكن و آمادهسازي زمين، بهرهوري از منابع زمين و آمايش سرزمين ضروري است.
-ژنومورفولوژي:
تعيين شكل، تيپ و شناخت عوامل مهم تغيير دهنده شكل زمين در زمان و مكانهاي مختلف و آشنا شدن با منشاء پيدايش و تشكيل ناهمواريها در مواجههي درست با چشماندازهاي طبيعي به ويژه به هنگام كاربريهاي مختلف ميتواند در اتخاذ تصميم صحيح كمك مؤثري بنمايد.
- توپوگرافي
ارزيابي و تجزيه و تحليل خصوصيات ناهمواري يك مكان جغرافيايي نه تنها در پراكندگي و با تجمع فعاليتهاي مؤثر است، بلكه در نهايت يكي از عوامل مؤثر در شكل و سيماي فيزيكي ساختهاي فضايي به شمار ميآيد.
- اقليم
عناصر و عوامل آب و هوايي و شناخت ويژگيهاي كيفي و كمي آن كاربردهاي مختلف دارند. هر چند كه جنبههاي كاربردي مطالعات آب و هوايي تاكنون چندان مورد توجه قرار نگرفته است،ليكن بايد توجه داشت كه محيط جغرافيايي و دگرگوني در ساخت و سازهاي موجود در آن به شدت به شرايط آب و هوايي حاكم بر محيط وابسته است.
- آب
مطالعات منابع آب در يك پروژه نه تنها به منظور تأمين آب براي مصارف معمول، بلكه براي اهداف و مقاصد جانبي ديگر اهميت دارد از اين رو نحدوه اين مطالعات كاربردهاي مختلفي را دربر ميگيرد.
تامين آب مورد نياز مصارف صنعتي، تأمين آب مورد نظر آبياري، شناسايي حوزههاي آبخيز، ارزيابي امكان ذخيرهسازي، پيش بيني خطرات ناشي از سيل، آگاهي از قدرت تخريب جريانهاي سطحي، امكان جمعآوري آبهاي سطحي.
- خاك
اطلاعات خاكشناسي بيشتر براي عمليات ساختماني، خاكبرداري و اجرايي در طرحها مورد نمو است، كه موارد با اهميت در اين زمينه را ميتوان به اين شرح ذكر كرد. تعيين مقاومت خاك، تهيه پروفيلهاي خاك، تعيين دانهبندي (txture) خاك. تعيين PH خاك، تعيين جنس خاك و قابليت نفوذ آب.
- پوشش گياهي
بررسي پوشش گياهان و شرايط اكولوژيك مورد نياز رويش كه با اهداف مختلف دنبال ميشود، كاربردهاي متفاوتي دارد. با آگاهي از مجموعه اهداف اين بررسيها، ميتوان كاربردهايي كه مستقيماً در خدمت ايجاد فضايي مطبوع براي فعاليت و سكونت قرار ميگيرد را شناسايي نمود كه مهمترين اين موارد زراعت، باغداري، ايجاد فضاي سبز، تلطيف هوا و منظرسازي ميباشد.
جمعبندي
مطالب مطرح شده در مقاله «كاربرد جغرافيا در مهندسي ارزش» پيش زمينهاي براي آشنايي با دانش جديد مهندسي ارزش براي، زشتههاي علوم انساني ميباشد در اين مقاله اشارهاي به مباحث مشترك مطالعاتي دانش جغرافيا و مهندسي ارزش شده است و تلاشي در جهت شناخت دانش جغرافيا به جامعه مهندسي ارزش ايران ميباشد. در اين مقاله به معرفي مختصري از مباحث پايه در جغرافيا پرداخته شده كه در علوم مختلف كاربرد دارند. در اين رابطه مشتركات جغرافيا و مهندسي ارزش در بحث فضا كه يكي از موضوعات مهم جغرافياي كاربردي است به بالاترين سطح خود ميرسد. در بحث فضا موضوعات اصلي مهندسي ارزش مانند تحليل كاركرد، سنجش و ارزش گذاري مطرح ميگردد. كه امروزه در جغرافياي انساني مورد توجه و تأكيد بسيار قرار گرفته است.