ویژگی¬های دریاچه ارومیه
ویژگیهای دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه یکی از مهمترین و ارزشمندترین زیستبومهای آبی ایران است. این دریاچه بزرگترین دریاچه داخلی کشور بوده و به دلیل برخورداري از ارزشهای بینظیر طبیعی و اکولوژیک به عنوان پارک ملی، سایت رامسر و ذخیرهگاه زیستکره یونسکو معرفی شده است.
نزدیک به 550 گونه گیاهی یکساله و چندساله در ناحیه اکولوژیک دریاچه شناسایی شدهاند. پوشش گیاهی غالب این منطقه شامل گونههای شورپسند، خشکیدوست و آبزی میباشد. دریاچه ارومیه مرکز زمستانگذرانی پرندگان آبزی مهاجر، به ویژه مرغابی و گونههای کنارآبچر است و از این رو دارای اهمیت بینالمللی است. جزایر موجود در دریاچه پذیرای بزرگترین جمعیت زادآور فلامینگو (بالغ بر 20000 جفت) و بین 200 تا 500 جفت پلیکان سفید بوده است. 11 گونه پرنده آبزی در معرض خطر انقراض در این دریاچه شناسایی شدهاند. جزایر جنوبی دریاچه زیستگاه دو گونه پستاندار در معرض خطر انقراض، شامل گوزن زرد ایرانی و قوچ ارمنی میباشد.
از جمله مهمترین بیمهرگان موجود در دریاچه میتوان به آرتمیا اشاره کرد که گونهای میگوی آب شور و از گونههای بومی دریاچه ارومیه است. این گونه مهمترین منبع غذایی بسیاری از پرندگان آبزی مانند فلامینگوها به شمار میرود. با این حال افزایش میزان شوری آب دریاچه، تولید مثل این گونه را با مشکل مواجه کرده است.
حوضه آبریز دریاچه ارومیه شامل زیستگاههای آبی و خشکی متعددی است. در ناحیه اکولوژیک دریاچه، 17 سایت مهم که شامل خود دریاچه، زیستگاههای خشکی (جزایر درون دریاچه) و تالابهای اطراف آن نیز هست؛ به عنوان سایتهای مهم حفاظتی و مدیریتی شناخته شدهاند. بسیاری از این تالابها به درستی مدیریت و پایش نشده و به علت فعالیتهای کشاورزی بیش از حد، در معرض تخریب قرار گرفتهاند. توسعه بهرهبرداری از منابع آب در قسمتهای بالادست حوضه آبریز نیز اثرات جدی بر روی این تالابها گذاشته است. دشتهای وسیع اطراف دریاچه و ارتباط آن با تالابهای اقماری آب شیرین، ناحیه اکولوژیک مهمی را تشکیل میدهد که دربرگیرنده طیف وسیعی از گونههای مهم جانوری و گیاهی است. تداوم ارتباط و کارکرد این اجزا و حفاظت از منابع مهم اکولوژیک داخل دریاچه ( مانند آرتمیا) از اهمیت زیادی برخوردار است.
حوضه آبریز دریاچه ارومیه با وسعت 52000 کیلومتر مربع در ناحیه کوهستانی شمال غربی ایران و بین استانهای آذربایجانغربی، شرقی و کردستان واقع شده است. مساحت دریاچه ارومیه در حدود 5000 کیلومتر مربع بوده و بین استانهای آذربایجانغربی و شرقی مشترک است. این دریاچه در میان یک حوضه آبریز بسته واقع شده است و رودخانههاي حوضه آبريز در نهايت وارد درياچه ميشوند.
موقعیت خاص حوضه از لحاظ زمینشناسی، میزان تبخیر بالا و تجمع مداوم املاح در آن، منجر به تبدیل دریاچه به یک دریاچه فوقالعاده شور شده است. این دریاچه توسط تعدادی تالابهای اقماری آب شیرین احاطه شده است. مجموعه این تالابها یک منطقه مهم اکولوژیک در اطراف دریاچه بهوجود آورده است. این حوضه آبریز در ارتفاعی بین 1280 تا 3600 متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است که پستترین نقطه آن دریاچه ارومیه و دشتهای وسیع اطراف آن میباشد.
آب مورد نیاز دریاچه از طریق 14 رودخانه دائمی و تعدادی آبراهه و مسیل که به صورت فصلی و یا موردی آب در آنها جاری میگردد، تامین میشود. متوسط بلندمدت سالانه آب ورودی به دریاچه حدود 5 ميليارد مترمكعب بوده است كه در ساليان اخير اين رقم به دليل كاهش بارش و رواناب در سطح حوضه و همچنين برداشتهاي بالادست به طور متوسط به كمتر از 2.5 ميليارد مترمكعب رسيده است.
بر اساس مطالعات موجود انجامشده طی دهه اخیر، مادامی که تراز آبی دریاچه با سطحی بیش از 1274.1 متر از سطح دریاهای آزاد در نوسان باشد دریاچه به عملکرد عادی اکولوژیک خود برای حفظ تنوع زیستی و تولید آرتمیا ادامه خواهد داد. کاهش سطح آب دریاچه از میزان مذکور، اثری منفی بر کارکردهای اکولوژیک دریاچه خواهد گذاشت. در یک دهه گذشته، علاوه بر کاهش چشمگیر ریزشهای جوی و بروز خشکسالیهای پیاپی، افزایش طرحهای توسعه و بهرهبرداری از آب جهت مصارف کشاورزی و سایر کاربریها، منجر به کاهش جریانات ورودی به دریاچه شده است. همچنین احداث بزرگراه شهید کلانتری نیز شرایط هیدرودینامیک دریاچه را تحت تاثیر قرار داده است.در حال حاضر با توجه به افت قابل ملاحظه تراز درياچه اروميه قسمتهاي وسيعي از آن خشك گرديده است و نياز است كه اقدام جدي جهت بازگرداني حيات به درياچه صورت پذيرد. كاهش مصرف آب در سطح حوضه و تامين حقابه زيستمحيطي درياچه از مهمترين راهكارهاي پيشرو جهت احياي درياچه اروميه ميباشد.
ویژگیهای دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه یکی از مهمترین و ارزشمندترین زیستبومهای آبی ایران است. این دریاچه بزرگترین دریاچه داخلی کشور بوده و به دلیل برخورداري از ارزشهای بینظیر طبیعی و اکولوژیک به عنوان پارک ملی، سایت رامسر و ذخیرهگاه زیستکره یونسکو معرفی شده است.
نزدیک به 550 گونه گیاهی یکساله و چندساله در ناحیه اکولوژیک دریاچه شناسایی شدهاند. پوشش گیاهی غالب این منطقه شامل گونههای شورپسند، خشکیدوست و آبزی میباشد. دریاچه ارومیه مرکز زمستانگذرانی پرندگان آبزی مهاجر، به ویژه مرغابی و گونههای کنارآبچر است و از این رو دارای اهمیت بینالمللی است. جزایر موجود در دریاچه پذیرای بزرگترین جمعیت زادآور فلامینگو (بالغ بر 20000 جفت) و بین 200 تا 500 جفت پلیکان سفید بوده است. 11 گونه پرنده آبزی در معرض خطر انقراض در این دریاچه شناسایی شدهاند. جزایر جنوبی دریاچه زیستگاه دو گونه پستاندار در معرض خطر انقراض، شامل گوزن زرد ایرانی و قوچ ارمنی میباشد.
از جمله مهمترین بیمهرگان موجود در دریاچه میتوان به آرتمیا اشاره کرد که گونهای میگوی آب شور و از گونههای بومی دریاچه ارومیه است. این گونه مهمترین منبع غذایی بسیاری از پرندگان آبزی مانند فلامینگوها به شمار میرود. با این حال افزایش میزان شوری آب دریاچه، تولید مثل این گونه را با مشکل مواجه کرده است.
حوضه آبریز دریاچه ارومیه شامل زیستگاههای آبی و خشکی متعددی است. در ناحیه اکولوژیک دریاچه، 17 سایت مهم که شامل خود دریاچه، زیستگاههای خشکی (جزایر درون دریاچه) و تالابهای اطراف آن نیز هست؛ به عنوان سایتهای مهم حفاظتی و مدیریتی شناخته شدهاند. بسیاری از این تالابها به درستی مدیریت و پایش نشده و به علت فعالیتهای کشاورزی بیش از حد، در معرض تخریب قرار گرفتهاند. توسعه بهرهبرداری از منابع آب در قسمتهای بالادست حوضه آبریز نیز اثرات جدی بر روی این تالابها گذاشته است. دشتهای وسیع اطراف دریاچه و ارتباط آن با تالابهای اقماری آب شیرین، ناحیه اکولوژیک مهمی را تشکیل میدهد که دربرگیرنده طیف وسیعی از گونههای مهم جانوری و گیاهی است. تداوم ارتباط و کارکرد این اجزا و حفاظت از منابع مهم اکولوژیک داخل دریاچه ( مانند آرتمیا) از اهمیت زیادی برخوردار است.
حوضه آبریز دریاچه ارومیه با وسعت 52000 کیلومتر مربع در ناحیه کوهستانی شمال غربی ایران و بین استانهای آذربایجانغربی، شرقی و کردستان واقع شده است. مساحت دریاچه ارومیه در حدود 5000 کیلومتر مربع بوده و بین استانهای آذربایجانغربی و شرقی مشترک است. این دریاچه در میان یک حوضه آبریز بسته واقع شده است و رودخانههاي حوضه آبريز در نهايت وارد درياچه ميشوند.
موقعیت خاص حوضه از لحاظ زمینشناسی، میزان تبخیر بالا و تجمع مداوم املاح در آن، منجر به تبدیل دریاچه به یک دریاچه فوقالعاده شور شده است. این دریاچه توسط تعدادی تالابهای اقماری آب شیرین احاطه شده است. مجموعه این تالابها یک منطقه مهم اکولوژیک در اطراف دریاچه بهوجود آورده است. این حوضه آبریز در ارتفاعی بین 1280 تا 3600 متر بالاتر از سطح دریا قرار گرفته است که پستترین نقطه آن دریاچه ارومیه و دشتهای وسیع اطراف آن میباشد.
آب مورد نیاز دریاچه از طریق 14 رودخانه دائمی و تعدادی آبراهه و مسیل که به صورت فصلی و یا موردی آب در آنها جاری میگردد، تامین میشود. متوسط بلندمدت سالانه آب ورودی به دریاچه حدود 5 ميليارد مترمكعب بوده است كه در ساليان اخير اين رقم به دليل كاهش بارش و رواناب در سطح حوضه و همچنين برداشتهاي بالادست به طور متوسط به كمتر از 2.5 ميليارد مترمكعب رسيده است.
بر اساس مطالعات موجود انجامشده طی دهه اخیر، مادامی که تراز آبی دریاچه با سطحی بیش از 1274.1 متر از سطح دریاهای آزاد در نوسان باشد دریاچه به عملکرد عادی اکولوژیک خود برای حفظ تنوع زیستی و تولید آرتمیا ادامه خواهد داد. کاهش سطح آب دریاچه از میزان مذکور، اثری منفی بر کارکردهای اکولوژیک دریاچه خواهد گذاشت. در یک دهه گذشته، علاوه بر کاهش چشمگیر ریزشهای جوی و بروز خشکسالیهای پیاپی، افزایش طرحهای توسعه و بهرهبرداری از آب جهت مصارف کشاورزی و سایر کاربریها، منجر به کاهش جریانات ورودی به دریاچه شده است. همچنین احداث بزرگراه شهید کلانتری نیز شرایط هیدرودینامیک دریاچه را تحت تاثیر قرار داده است.در حال حاضر با توجه به افت قابل ملاحظه تراز درياچه اروميه قسمتهاي وسيعي از آن خشك گرديده است و نياز است كه اقدام جدي جهت بازگرداني حيات به درياچه صورت پذيرد. كاهش مصرف آب در سطح حوضه و تامين حقابه زيستمحيطي درياچه از مهمترين راهكارهاي پيشرو جهت احياي درياچه اروميه ميباشد.